{"id":15,"date":"2024-06-04T03:30:18","date_gmt":"2024-06-04T03:30:18","guid":{"rendered":"http:\/\/113.160.153.13\/bienniensu\/?page_id=15"},"modified":"2024-06-05T07:03:25","modified_gmt":"2024-06-05T07:03:25","slug":"dia-gioi-yen-bai-qua-cac-thoi-ky-lich-su","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/113.160.153.13\/bienniensu\/?page_id=15","title":{"rendered":"\u0110\u1ecba gi\u1edbi Y\u00ean B\u00e1i qua c\u00e1c th\u1eddi k\u1ef3 l\u1ecbch s\u1eed"},"content":{"rendered":"<p>Y\u00ean B\u00e1i l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng c\u00e1i n\u00f4i sinh t\u1ed3n c\u1ee7a t\u1ed9c ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t c\u1ed5, v\u1edbi n\u1ec1n v\u0103n minh s\u00f4ng H\u1ed3ng, s\u00f4ng Ch\u1ea3y \u0111\u1ec3 l\u1ea1i nhi\u1ec1u di ch\u1ec9, di v\u1eadt qu\u00ed b\u00e1u nh\u01b0: Di c\u1ed1t ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 ni\u00ean \u0111\u1ea1i c\u00e1ch \u0111\u00e2y 14-18 v\u1ea1n n\u0103m \u1edf hang H\u00f9m (L\u1ee5c Y\u00ean), th\u1ea1p \u0111\u1ed3ng \u0110\u00e0o Th\u1ecbnh, th\u1ea1p \u0111\u1ed3ng H\u1ee3p Minh (Tr\u1ea5n Y\u00ean), tr\u1ed1ng \u0111\u1ed3ng Ph\u00f9 Nham (V\u0103n Ch\u1ea5n), M\u00f4ng S\u01a1n (Y\u00ean B\u00ecnh), Khai Xu\u00e2n (L\u1ee5c Y\u00ean) v\u00e0 nhi\u1ec1u c\u00f4ng c\u1ee5 b\u1eb1ng \u0111\u00e1, b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng c\u00f9ng khu th\u00e1p c\u1ed5 \u0111\u1eddi Tr\u1ea7n t\u1ea1i v\u00f9ng \u0110\u1ea1i C\u1ea1i (L\u1ee5c Y\u00ean)&#8230; kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh m\u1ea3nh \u0111\u1ea5t Y\u00ean B\u00e1i l\u00e0 \u0111\u1ecba b\u00e0n sinh t\u1ee5 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t c\u1ed5, c\u00f3 n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a ph\u00e1t tri\u1ec3n li\u00ean t\u1ee5c kh\u00e1 r\u1ef1c r\u1ee1. T\u1eeb xa x\u01b0a, Y\u00ean B\u00e1i \u0111\u00e3 l\u00e0 m\u1ed9t b\u1ed9 ph\u1eadn quan tr\u1ecdng c\u1ee7a T\u1ed5 qu\u1ed1c, n\u1eb1m tr\u00ean tuy\u1ebfn giao th\u00f4ng th\u1ee7y, b\u1ed9 huy\u1ebft m\u1ea1ch n\u1ed1i li\u1ec1n n\u01b0\u1edbc ta v\u1edbi v\u00f9ng Hoa Nam (Trung Qu\u1ed1c).<\/p>\n<p>Th\u1eddi vua H\u00f9ng, Y\u00ean B\u00e1i thu\u1ed9c b\u1ed9 T\u00e2n H\u01b0ng c\u1ee7a nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc V\u0103n Lang. Th\u1eddi An D\u01b0\u01a1ng V\u01b0\u01a1ng &#8211; Th\u1ee5c Ph\u00e1n, Y\u00ean B\u00e1i thu\u1ed9c qu\u1eadn Giao Ch\u1ec9.<\/p>\n<p>Tr\u1ea3i qua th\u1eddi B\u1eafc thu\u1ed9c, \u0111\u1ebfn th\u1eddi k\u1ef3 nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc phong ki\u1ebfn Vi\u1ec7t Nam \u0111\u1ed9c l\u1eadp, \u0111\u1eddi nh\u00e0 L\u00fd, Y\u00ean B\u00e1i thu\u1ed9c ch\u00e2u \u0110\u0103ng, \u0111\u1eddi nh\u00e0 Tr\u1ea7n trong l\u1ed9 Qui H\u00f3a, t\u1eeb th\u1eddi L\u00ea \u0111\u1ebfn th\u1eddi Nguy\u1ec5n thu\u1ed9c ph\u1ee7 Quy H\u00f3a, t\u1ec9nh H\u01b0ng H\u00f3a.<\/p>\n<p>Trong qu\u00e1 tr\u00ecnh x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c n\u01b0\u1edbc ta, th\u00e1ng 2-1886, th\u1ef1c d\u00e2n Ph\u00e1p \u0111\u00e1nh l\u00ean v\u00f9ng th\u01b0\u1ee3ng l\u01b0u s\u00f4ng Thao. Ch\u00fang l\u1eadp m\u1ed9t m\u1ea1ng l\u01b0\u1edbi \u0111\u1ed3n b\u1ed1t d\u00e0y \u0111\u1eb7c \u0111\u1ec3 ki\u1ec3m so\u00e1t, \u0111\u1eb7t c\u00e1c \u201c\u1ee7y vi\u00ean \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t\u201d c\u1ee7a Ch\u00e1nh s\u1ee9 theo d\u00f5i t\u00ecnh h\u00ecnh, n\u1eafm tin t\u1ee9c. V\u00f9ng \u0111\u1ea5t Y\u00ean B\u00e1i l\u00fac n\u00e0y thu\u1ed9c c\u00e1c \u0111\u1ea1o quan binh (1891-1900). Ng\u00e0y 11-4-1900, To\u00e0n quy\u1ec1n \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng ra Ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh th\u00e0nh l\u1eadp t\u1ec9nh Y\u00ean B\u00e1i, g\u1ed3m c\u00e1c v\u00f9ng \u0111\u1ea5t c\u1ee7a ph\u1ee7 Tr\u1ea5n Y\u00ean, hai ch\u00e2u V\u0103n B\u00e0n, V\u0103n Ch\u1ea5n, t\u1ec9nh l\u1ef5 \u0111\u1eb7t t\u1ea1i l\u00e0ng Y\u00ean B\u00e1i, thu\u1ed9c ph\u1ee7 Tr\u1ea5n Y\u00ean. N\u0103m 1910, th\u1ef1c d\u00e2n Ph\u00e1p chuy\u1ec3n ch\u00e2u L\u1ee5c Y\u00ean (thu\u1ed9c t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang), n\u0103m 1920 chuy\u1ec3n ch\u00e2u Than Uy\u00ean (thu\u1ed9c t\u1ec9nh Lai Ch\u00e2u) s\u00e1p nh\u1eadp v\u00e0o t\u1ec9nh Y\u00ean B\u00e1i.<\/p>\n<p>T\u1eeb sau C\u00e1ch m\u1ea1ng th\u00e1ng T\u00e1m n\u0103m 1945, \u0111\u1ecba d\u01b0 v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u01a1n v\u1ecb h\u00e0nh ch\u00ednh c\u1ee7a t\u1ec9nh Y\u00ean B\u00e1i c\u00f3 nhi\u1ec1u l\u1ea7n thay \u0111\u1ed5i. N\u0103m 1955, hai ch\u00e2u V\u0103n Ch\u1ea5n v\u00e0 Than Uy\u00ean t\u00e1ch kh\u1ecfi Y\u00ean B\u00e1i chuy\u1ec3n v\u1ec1 tr\u1ef1c thu\u1ed9c khu t\u1ef1 tr\u1ecb Th\u00e1i &#8211; M\u00e8o. N\u0103m 1956, huy\u1ec7n Y\u00ean B\u00ecnh (t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang) s\u00e1p nh\u1eadp v\u00e0o t\u1ec9nh Y\u00ean B\u00e1i. N\u0103m 1957, m\u1ed9t ph\u1ea7n huy\u1ec7n Than Uy\u00ean v\u00e0 c\u00e1c x\u00e3 N\u1eadm C\u00f3, Khau Ph\u1ea1 (huy\u1ec7nV\u0103n Ch\u1ea5n) t\u00e1ch ra th\u00e0nh l\u1eadp huy\u1ec7n M\u00f9 Cang Ch\u1ea3i. Th\u00e1ng 10-1962, Qu\u1ed1c h\u1ed9i quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ed5i t\u00ean khu t\u1ef1 tr\u1ecb Th\u00e1i &#8211; M\u00e8o th\u00e0nh khu t\u1ef1 tr\u1ecb T\u00e2y B\u1eafc v\u00e0 l\u1eadp c\u00e1c t\u1ec9nh tr\u1ef1c thu\u1ed9c. Ng\u00e0y 27-10-1962, th\u00e0nh l\u1eadp t\u1ec9nh Ngh\u0129a L\u1ed9 thu\u1ed9c khu t\u1ef1 tr\u1ecb T\u00e2y B\u1eafc, g\u1ed3m c\u00e1c huy\u1ec7n V\u0103n Ch\u1ea5n, Than Uy\u00ean, Ph\u00f9 Y\u00ean v\u00e0 M\u00f9 Cang Ch\u1ea3i. N\u0103m 1964, m\u1ed9t ph\u1ea7n huy\u1ec7n V\u0103n Ch\u1ea5n t\u00e1ch ra th\u00e0nh l\u1eadp huy\u1ec7n Tr\u1ea1m T\u1ea5u, m\u1ed9t ph\u1ea7n huy\u1ec7n Ph\u00f9 Y\u00ean t\u00e1ch ra th\u00e0nh l\u1eadp huy\u1ec7n B\u1eafc Y\u00ean.T\u1ea1i t\u1ec9nh Y\u00ean B\u00e1i, \u0111\u1ea7u n\u0103m 1965, khu v\u1ef1c th\u01b0\u1ee3ng huy\u1ec7n L\u1ee5c Y\u00ean t\u00e1ch ra th\u00e0nh l\u1eadp huy\u1ec7n B\u1ea3o Y\u00ean, v\u00f9ng h\u1ea1 huy\u1ec7n V\u0103n B\u00e0n v\u00e0 th\u01b0\u1ee3ng huy\u1ec7n Tr\u1ea5n Y\u00ean t\u00e1ch ra th\u00e0nh l\u1eadp huy\u1ec7n V\u0103n Y\u00ean.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y 27-12-1975, t\u1ea1i k\u1ef3 h\u1ecdp th\u1ee9 2 Qu\u1ed1c h\u1ed9i kh\u00f3a V ra ngh\u1ecb quy\u1ebft h\u1ee3p nh\u1ea5t ba t\u1ec9nh Y\u00ean B\u00e1i, Ngh\u0129a L\u1ed9, L\u00e0o Cai th\u00e0nh t\u1ec9nh m\u1edbi l\u1ea5y t\u00ean l\u00e0 Ho\u00e0ng Li\u00ean S\u01a1n; hai huy\u1ec7n B\u1eafc Y\u00ean, Ph\u00f9 Y\u00eanchuy\u1ec3n v\u1ec1 t\u1ec9nh S\u01a1n La. Ng\u00e0y 03-01-1976, t\u1ec9nh Ho\u00e0ng Li\u00ean S\u01a1n ch\u00ednh th\u1ee9c \u0111i v\u00e0o ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng, t\u1ec9nh l\u1ef5 \u0111\u1eb7t t\u1ea1i th\u1ecb x\u00e3 Y\u00ean B\u00e1i.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y 12-8-1991, k\u1ef3 h\u1ecdp th\u1ee9 9 Qu\u1ed1c h\u1ed9i kh\u00f3a VIII ra ngh\u1ecb quy\u1ebft chia t\u1ec9nh Ho\u00e0ng Li\u00ean S\u01a1n \u0111\u1ec3 t\u00e1i l\u1eadp t\u1ec9nh Y\u00ean B\u00e1i v\u00e0 t\u1ec9nh L\u00e0o Cai (bao g\u1ed3m c\u1ea3 ph\u1ea7n thu\u1ed9c t\u1ec9nh Ngh\u0129a L\u1ed9 c\u0169). C\u00e1c huy\u1ec7n Than Uy\u00ean, V\u0103n B\u00e0n v\u00e0 B\u1ea3o Y\u00ean tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y thu\u1ed9c t\u1ec9nh Y\u00ean B\u00e1i chuy\u1ec3n v\u1ec1 t\u1ec9nh L\u00e0o Cai. T\u1ec9nh Y\u00ean B\u00e1i g\u1ed3m th\u1ecb x\u00e3 Y\u00ean B\u00e1i v\u00e0 7 huy\u1ec7n: L\u1ee5c Y\u00ean, M\u00f9 Cang Ch\u1ea3i, Tr\u1ea1m T\u1ea5u, Tr\u1ea5n Y\u00ean, V\u0103n Ch\u1ea5n, V\u0103n Y\u00ean, Y\u00ean B\u00ecnh.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y 15-5-1995, t\u00e1i l\u1eadp th\u1ecb x\u00e3 Ngh\u0129a L\u1ed9, tr\u1ef1c thu\u1ed9c t\u1ec9nh Y\u00ean B\u00e1i tr\u00ean c\u01a1 s\u1edf th\u1ecb tr\u1ea5n Ngh\u0129a L\u1ed9 v\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n di\u1ec7n t\u00edch t\u1ef1 nhi\u00ean v\u00e0 d\u00e2n s\u1ed1 c\u1ee7a huy\u1ec7n V\u0103n Ch\u1ea5n[1].<\/p>\n<p>Ng\u00e0y 11-01-2002, n\u00e2ng c\u1ea5p th\u1ecb x\u00e3 Y\u00ean B\u00e1i th\u00e0nh th\u00e0nh ph\u1ed1 Y\u00ean B\u00e1i, tr\u1ef1c thu\u1ed9c t\u1ec9nh Y\u00ean B\u00e1i[2].<\/p>\n<p>Ng\u00e0y 10-01-2020, s\u00e1p nh\u1eadp m\u1ed9t ph\u1ea7n di\u1ec7n t\u00edch v\u00e0 d\u00e2n s\u1ed1 c\u1ee7a huy\u1ec7n V\u0103n Ch\u1ea5n v\u00e0o th\u1ecb x\u00e3 Ngh\u0129a L\u1ed9[3].<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Y\u00ean B\u00e1i l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng c\u00e1i n\u00f4i sinh t\u1ed3n c\u1ee7a t\u1ed9c ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t c\u1ed5, v\u1edbi n\u1ec1n v\u0103n minh s\u00f4ng H\u1ed3ng, s\u00f4ng Ch\u1ea3y \u0111\u1ec3 l\u1ea1i nhi\u1ec1u di ch\u1ec9, di v\u1eadt qu\u00ed b\u00e1u nh\u01b0: Di c\u1ed1t ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 ni\u00ean \u0111\u1ea1i c\u00e1ch \u0111\u00e2y 14-18 v\u1ea1n n\u0103m \u1edf hang H\u00f9m (L\u1ee5c Y\u00ean), th\u1ea1p \u0111\u1ed3ng \u0110\u00e0o Th\u1ecbnh, th\u1ea1p \u0111\u1ed3ng&hellip; <a class=\"more-link\" href=\"http:\/\/113.160.153.13\/bienniensu\/?page_id=15\">Continue reading <span class=\"screen-reader-text\">\u0110\u1ecba gi\u1edbi Y\u00ean B\u00e1i qua c\u00e1c th\u1eddi k\u1ef3 l\u1ecbch s\u1eed<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"tmp-chuong1.php","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/113.160.153.13\/bienniensu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/15"}],"collection":[{"href":"http:\/\/113.160.153.13\/bienniensu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"http:\/\/113.160.153.13\/bienniensu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/113.160.153.13\/bienniensu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/113.160.153.13\/bienniensu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=15"}],"version-history":[{"count":9,"href":"http:\/\/113.160.153.13\/bienniensu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/15\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":54,"href":"http:\/\/113.160.153.13\/bienniensu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/15\/revisions\/54"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/113.160.153.13\/bienniensu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=15"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}